Een klapsigaar uit eigen doos

Pieter Stuurman

 

Deze column verscheen in De Andere Krant van 24 september

Dat het kabinet helemaal niet de bedoeling heeft om de problemen op te lossen, bleek eens temeer op Prinsjesdag. Meer dan een halfslachtig charmeoffensief zat er niet in. En dat terwijl de problematiek eenvoudig oplosbaar is door de gaswinning in Groningen te hervatten. De enorme opbrengsten daarvan zouden meer dan voldoende zijn om alle Nederlandse gezinnen te redden en de door aardbevingen getroffen Groningers uiterst riant te compenseren. “Kat in’t bakkie”, zou ieder weldenkend mens zeggen.

Dat de landsbestuurders weigeren om deze vanzelfsprekende oplossing te overwegen, kan niks anders betekenen dan dat ze het probleem niet willen oplossen. Kennelijk past het te goed in andere doelstellingen, zoals nog verdergaande controle over de burgers en hun gedrag. De aangekondigde maatregelen passen dan ook perfect in die strategie. Een strategie die zonder het zelf-veroorzaakte probleem niet mogelijk geweest zou zijn.

Wat er feitelijk wordt aangekondigd is een rantsoeneringssysteem. Er wordt een prijsplafond beloofd voor huishoudens die niet meer verbruiken dan het landelijk gemiddelde. Om dat te financieren wordt de eerder aangekondigde verlaging van de energiebelasting geschrapt. Gezinnen die meer dan gemiddeld verbruiken (bijvoorbeeld omdat het een groter huishouden betreft), betalen over hun meerverbruik de volledige marktprijs, inclusief de hoge energiebelasting. Dat betekent dat zij de kleinere verbruikers moeten gaan subsidiëren. Op deze manier manoeuvreert de overheid zichzelf tussen de energieleverancier en de consument, en zo kunnen er nieuwe voorwaarden gesteld worden. Wie meer verbruikt dan de overheid wil wordt beboet, en wie braaf is wordt gesubsidieerd.

Het probleem hierbij is dat het plan twee variabelen kent: de grens aan wat de regering gewenst verbruik vindt, en de hoogte van de boete bij overschrijding van die grens. En dat het Nederlandse publiek er niet op vertrouwt dat de beleidsmakers verstandig zullen omgaan met dit nieuwe dwanginstrument, blijkt uit de enquête die EenVandaag vorige week hield. Nog maar 15% van de Nederlanders heeft vertrouwen in de regering. Het lijkt me daarom uiterst onverstandig om die onbetrouwbare regering nog meer dwangmiddelen in handen te geven, in de wetenschap dat die middelen ongetwijfeld zullen worden misbruikt.

Daarnaast wordt er beloofd dat gezinnen die in betalingsproblemen gekomen zijn, deze winter niet zullen worden afgesloten. Zij krijgen zes maanden “respijt”. Wat er na die zes maanden met deze mensen gebeurt blijft onvermeld, maar het lijkt me voor de hand liggend dat het respijt dan ophoudt, en er alsnog betaling geëist zal worden. Maar wie nu niet kan betalen, kan dat over zes maanden ook niet. Tenzij het probleem bij de oorzaak wordt opgelost en de prijzen normaliseren. Maar daarvan wil het kabinet blijkbaar niets weten.

Ook de EU laat zich niet onbetuigd. Op 14 september kondigde Ursula von der Leyen aan dat ze de benarde positie van Europese gezinnen wil verlichten door bedrijven (veel) zwaarder te gaan belasten, en de opbrengst daarvan te gebruiken om de burgers te ondersteunen. Dat klinkt prachtig, maar het gaat voorbij aan het feit dat hogere belastingen voor bedrijven resulteren in hogere consumentenprijzen, en zo komt het probleem via een omweggetje toch weer gewoon op het bord van de bevolking terecht.

Geen van de aangedragen “oplossingen” adresseert de oorzaak van het probleem. Ze gaan voorbij aan het feit dat het hele probleem het rechtstreekse gevolg is van beslissingen van beleidsmakers, zoals de absurde sancties tegen Rusland en het stoppen met de eigen gaswinning. Beleidsmakers die eerst de problemen creëren en zich vervolgens opwerpen als “redders”. Maar verder dan het aanbieden van een sigaar uit eigen doos, die in de praktijk een klapsigaar zal blijken te zijn, komen ze niet.

Minister Kaag zei in een interview op Prinsjesdag dat ze beseft dat het vertrouwen in het kabinet historisch laag is. “Wij gaan er alles aan doen om dat vertrouwen te herstellen”, beweerde ze. Nou, dan heb ik een goede tip voor haar: stop met het veroorzaken van problemen, en met het aanbieden van ‘oplossingen’ die de problemen verder verergeren. Vertrouwen moet immers worden verdiend.

 

Niet onze schuld

Pieter Stuurman

 

Buiten wat gemor en mensen die hun nieuwe termijnbedrag verontwaardigd op social media plaatsen, blijft het opmerkelijk stil rondom de onbetaalbare energierekeningen. Kennelijk dringt het nog niet door wat dit werkelijk gaat betekenen. Want we staan letterlijk aan de vooravond van de grootste humanitaire ramp uit de moderne geschiedenis. Het gaat leiden tot enorme armoede, hongersnood en bevriezing.

Een stijging van de vaste lasten van zo’n 500 tot 750 euro per maand betekent dat gezinnen moeten gaan kiezen tussen het betalen van de huur/hypotheek, het voeden van hun kinderen of het verwarmen van hun huis. En welke keuze ze ook maken (huur of energie - eten gaat sowieso voor), het leidt onvermijdelijk tot hun ondergang. De schulden lopen links- of rechtsom op waardoor gezinnen uiteindelijk op straat en in de kou komen te staan.

De energieleveranciers beweren dat ze mensen niet ”zomaar” zullen afsluiten. Nee, ze sturen eerst een aantal aanmaningen, en wordt er dan nog niet betaald dan gaan ze “in gesprek”. Lukt het dan  nog niet dan wordt schuldsanering ingezet. Er wordt dus aangenomen dat mensen niet willen betalen, en dat ze met genoeg overreding wel over de brug zullen komen. Maar kennelijk laten ze de mogelijkheid dat ze simpelweg niet kunnen betalen buiten beschouwing. Terwijl dat toch het werkelijke probleem is. Deze mensen hebben altijd keurig op tijd betaald. Het zijn geen wanbetalers. Ze zijn met hun rug tegen de muur gezet.

Nederlanders hebben waarschijnlijk de beste betalingsmoraal van alle mensen ter wereld. Het is voor vrijwel iedereen vanzelfsprekend dat je je rekeningen betaalt. Maar als de vaste lasten het inkomen overstijgen dan valt er niks te betalen, een dus ook niks te saneren. Dan is het onmogelijk. En dan loopt de schuld dus onvermijdelijk op.

De term “schuld” is hierbij interessant. Schuld impliceert aansprakelijkheid. Het betekent dat iemand iets aangerekend kan worden als gevolg van zijn eigen acties. Maar de situatie waarin deze mensen verzeild geraakt zijn, is niet veroorzaakt door iets dat ze zelf gedaan hebben. Het is veroorzaakt door beleidsmakers die beslissingen genomen hebben. Zoals de krankzinnige sancties tegen Rusland. Zij hebben het veroorzaakt en dus zijn zij ervoor aansprakelijk. Is het dan werkelijk de schuld van al die gezinnen die niets liever zouden doen dan betalen, maar die het als gevolg van beleidsbeslissingen niet kunnen?

Nog interessanter wordt het als we beseffen dat de beleidsmakers ook andere beslissingen hadden kunnen nemen, met geheel andere gevolgen. Dat was (en is nog steeds) prima mogelijk. En dat weten die beleidsmakers zelf ook. We zitten in Nederland immers bovenop een enorme gasbel van 450 miljard kubieke meters die per direct beschikbaar gemaakt kan worden. De kraan openzetten is voldoende om deze kolossale ramp te vermijden, en tegelijkertijd gigantische opbrengsten te genereren. Opbrengsten die groot genoeg zijn om alle getroffen Groningers te compenseren met desnoods tien miljoen per beschadigd huis. En dan blijft er nog meer dan genoeg over om de Nederlandse economie te laten floreren en iedereen die nu met zijn rug tegen de muur staat uit de nood te te helpen. Desondanks kiezen de beleidsmakers ervoor om miljoenen gezinnen te ruïneren. En daarvoor zijn zij aansprakelijk. Wie anders?

Wie in de gelegenheid is om iemand die in nood verkeert te helpen, maar dat willens en wetens nalaat, is verwijtbaar. Gaat het slachtoffer ten onder terwijl er een goede mogelijkheid bestond hem te redden, dan is die passiviteit zelfs strafbaar. Dan is er dus sprake van werkelijke schuld.

Wanneer mensen als gevolg van beleidsbeslissingen hun energierekening niet meer kunnen betalen, dan ontstaat er een oplopende administratieve schuld die niet hun morele schuld is. Zij zijn er niet aansprakelijk voor, om de doodsimpele reden dat zij het probleem niet zelf veroorzaakt hebben. Het is de schuld van degenen die het wel veroorzaakt hebben, en die ook nog eens een prima mogelijkheid hebben om het op te lossen. Mijn voorstel is dan ook dat we het oude termijnbedrag blijven betalen. En dat we de deurwaarders, die het erg druk gaan krijgen, vriendelijk maar beslist doorverwijzen naar de beleidsmakers. Het is niet uw schuld. Het is hun schuld!